વન્યજીવ સંરક્ષણ માટેના ઉપાયો, વન્યજીવ સંરક્ષણ યોજના

આ પોસ્ટ સાંભળો:

ટીપ: તમે લખાણના કોઈ પણ વાક્ય પર બે વાર (Double Click) કરીને ત્યાંથી જ સાંભળવાનું શરૂ કરી શકો છો.

પ્રકરણ 9: વન અને વન્યજીવ સંસાધન

NJ Classes - ઉત્કૃષ્ટ શિક્ષણ, ઉજ્જવળ ભવિષ્ય

આકૃતિ: વન્યજીવ સંરક્ષણ અને યોજનાઓ

1. વન્યજીવ સંરક્ષણ માટેના ઉપાયો

આપણા વન્યજીવોનું રક્ષણ કરવું એ આપણી નૈતિક ફરજ છે. વન્યજીવોના સંરક્ષણ માટે નીચે મુજબના સઘન ઉપાયો હાથ ધરવા જોઈએ:

• દ્રષ્ટિકોણમાં બદલાવ: જંગલોને આવક મેળવવાનો અખૂટ સ્ત્રોત માનવાની આપણી ભૂલભરેલી માનસિકતા અને દ્રષ્ટિકોણ બદલવાની જરૂર છે. તે વન્યજીવોનું કુદરતી આશ્રયસ્થાન છે.
• શાકાહારી અને માંસાહારી સંતુલન: જંગલમાં તૃણાહારી (શાકાહારી) અને માંસાહારી પ્રાણીઓની સંખ્યાનું સંતુલન જાળવવું ખૂબ જરૂરી છે.
• જળસ્ત્રોતોની જાળવણી: જંગલના જળસ્ત્રોતો (પાણીના સ્થાનો) ની જાળવણી કરવી અને પાલતુ પશુઓના ચરાણ પર કડક પ્રતિબંધ મૂકવો.
• કડક કાયદા અને અમલ: વન્યજીવોના શિકાર ડામવા માટેના કાયદાઓ વધુ કડક બનાવવા અને તેનો ચુસ્તપણે અમલ કરવો.
• ગેરકાયદેસર ખનન અટકાવવું: જંગલ ક્ષેત્રોમાં થતા ગેરકાયદેસર ખનન (ખોદકામ) કાર્ય પર કડક પ્રતિબંધ અને ભારે દંડની જોગવાઈ કરવી.
• જનજાગૃતિ: સમાજમાં વન્યજીવ સંરક્ષણ અંગે વ્યાપક જનજાગૃતિ કાર્યક્રમો યોજવા.

2. વન્યજીવ સંરક્ષણ યોજનાઓ (Wildlife Conservation Projects)

ભારત સરકારે કેટલાક સંકટગ્રસ્ત અને લુપ્ત થવાના આરે ઉભેલા પ્રાણીઓના રક્ષણ માટે ખાસ પરિયોજનાઓ (Projects) શરૂ કરી છે. જે નીચે મુજબ છે:

• વાઘ પરિયોજના (Project Tiger) - 1973: અનિયંત્રિત શિકાર અને જંગલોના વિનાશના કારણે વાઘની સંખ્યા ખૂબ ઘટી ગઈ હતી. તેથી વાઘને બચાવવા માટે વર્ષ 1973 માં આ યોજના શરૂ કરાઈ. તે અંતર્ગત દેશમાં 44 જેટલા ક્ષેત્રોમાં આ યોજના કાર્યરત છે.
• હાથી પરિયોજના (Project Elephant) - 1992: હાથીઓને તેમના કુદરતી આવાસોમાં રક્ષણ આપવા અને તેમના સ્થળાંતરના માર્ગો (Corridors) સાચવવા વર્ષ 1992 માં આ પ્રોજેક્ટ શરૂ થયો. દેશમાં હાલ હાથીઓ માટેના 26 જેટલા સંરક્ષિત વિસ્તારો છે. આ યોજના પાલતુ હાથીઓના પાલનપોષણ માટે પણ કામ કરે છે.
• ગેંડા પરિયોજના (Rhino Project): આ યોજના એકશિંગી ભારતીય ગેંડાના સંરક્ષણ માટે છે. ભારતમાં મોટાભાગના ગેંડા અસમ રાજ્યમાં જોવા મળે છે. 'રાઈનો વિઝન 2020' (Rhino Vision 2020) ની વ્યૂહરચના મુજબ ભારતમાં ગેંડાની સંખ્યા 3000 સુધી લઈ જવાનો લક્ષ્યાંક રખાયો હતો.
• ઘડિયાલ પરિયોજના (Gharial Project): મીઠા પાણીમાં જોવા મળતી મગરોની પ્રજાતિ એટલે 'ઘડિયાલ'. 1970 ના દશકામાં તે લુપ્ત થવાના આરે હતી, ત્યારે સરકારે આ યોજના શરૂ કરી.
• ગીધ પરિયોજના (Vulture Project) - 2004: ગીધ કુદરતનો 'સફાઈ કામદાર' છે. ભારતમાં ગીધની કુલ 9 પ્રજાતિઓ જોવા મળે છે. ગીધની સંખ્યામાં અચાનક ભારે ઘટાડો થવાથી વર્ષ 2004 માં આ યોજના શરૂ કરવામાં આવી.
• હિમ દીપડા પરિયોજના (Snow Leopard Project) - 2000: હિમાલયમાં લગભગ 3000 મીટરની ઊંચાઈએ બરફમાં રહેતા હિમ દીપડાના રક્ષણ માટે અને સ્થાનિક લોકોમાં જાગૃતિ લાવવા માટે વર્ષ 2000 માં આ પરિયોજના શરૂ કરવામાં આવી.

🎶 NJ Classes સ્પેશિયલ કવિતા (સાલ અને પ્રાણી યાદ રાખવા માટે):

"તોતેર (1973) માં વાઘ બચાવો, બાણું (1992) માં હાથી લાવો,
બે હજાર (2000) માં હિમ દીપડો, ને ચાર (2004) માં ગીધ ઉડાવો!
ગેંડાનું વિઝન છે 2020 (લક્ષ્ય 3000),
ઘડિયાલ મગર માટે પણ છે સંરક્ષણની રીત!"

સ્વ-મૂલ્યાંકન ક્વિઝ (30 પ્રશ્નો)

ઉપરની માહિતી વાંચીને નીચેના પ્રશ્નોના સાચા જવાબ આપો.

સ્કોર:

0

/ 30