ભારતીય અર્થકારણમાં કૃષિનું યોગદાન અને ભારતની ખેતી પર વૈશ્વિકીકરણની અસર

આ પોસ્ટ સાંભળો:

ટીપ: તમે લખાણના કોઈ પણ વાક્ય પર બે વાર (Double Click) કરીને ત્યાંથી જ સાંભળવાનું શરૂ કરી શકો છો.

ભારતીય અર્થતંત્રમાં કૃષિ અને વૈશ્વિકીકરણ

ચાર્ટ: કૃષિનું અર્થતંત્રમાં યોગદાન

A

ભારતીય અર્થતંત્રમાં કૃષિનું યોગદાન

ભારત ખેતીપ્રધાન દેશ છે. આઝાદી સમયે કૃષિનું ભારણ ખૂબ વધારે હતું, જે હવે ઉદ્યોગોના વિકાસને લીધે થોડું ઘટ્યું છે, પણ હજુ મહત્વ અકબંધ છે.

મેઈન પોઈન્ટ્સ: રોજગારી + GDP + નિકાસ + કાચો માલ

• 1. રોજગારી: દેશના લગભગ 50% (અડધા) લોકો રોજગારી માટે ખેતી પર નભે છે.
• 2. GDP (રાષ્ટ્રીય આવક): દેશની કુલ ઘરેલું પેદાશ (Gross Domestic Product) માં કૃષિનો હિસ્સો 17% જેટલો છે.
• 3. નિકાસ કમાણી: ચા, કોફી, કપાસ, શણ, તેજાના, મસાલા વગેરેની નિકાસ કરીને ભારત કિંમતી વિદેશી હુંડિયામણ (Foreign Currency) કમાય છે.
• 4. ઉદ્યોગો માટે કાચો માલ: સુતરાઉ કાપડ, ખાંડ, કાગળ, તેલ જેવા ઉદ્યોગોને કાચો માલ ખેતી પૂરો પાડે છે.
• 5. ખોરાક: ભારતીય પ્રજાને ખોરાક પૂરો પાડવાનું સૌથી મોટું કામ કૃષિ કરે છે.

🎵 યાદ રાખવાનું ગીત:
"પચાસ ટકા રોજગારી આપે,
સત્તર ટકા GDP કાપે.
ચા-કોફી વેચીને ડોલર લાવે,
ઉદ્યોગોને કાચો માલ પકડાવે!"

B

વૈશ્વિકીકરણની ખેતી પર અસર (Globalization)

1991ની નવી આર્થિક નીતિ પછી ભારત સરકારે વૈશ્વિકીકરણ અપનાવ્યું. એટલે કે ભારતના ખેડૂતો હવે દુનિયાના બજાર સાથે જોડાયા.

સૂત્ર: આયાત-નિકાસ સરળ + હરીફાઈ વધી

• સરળ નિકાસ: ખેતીની પેદાશોની આયાત-નિકાસ કરવા માટેની પ્રક્રિયા સરળ કરવામાં આવી.
• નવી વસ્તુઓ: ગુજરાતના કપાસ, મરચાં અને તલ હવે ચીન અને યુરોપના બજારોમાં વેચાય છે.
• વિદેશી ફળો: વિશ્વના વિવિધ ફળો હવે ભારતના બજારોમાં મળતા થયા છે.
• બિયારણ: મલ્ટી નેશનલ કંપનીઓ (MNCs) દ્વારા તૈયાર કરાયેલા મોંઘા 'જીનેટીકલી મોડિફાઈડ' (G.M.) બિયારણો ભારતમાં આવ્યા.
• ઉદાહરણ: 'બી.ટી. કપાસ' (BT Cotton) અને 'બી.ટી. રીંગણ' જેવા બિયારણો આવવાથી ઉત્પાદન વધ્યું છે.

🧠 Memory Hack: "દુનિયા બની એક બજાર."
આપણી વસ્તુ બહાર જાય, બહારની વસ્તુ અંદર આવે. આને કહેવાય વૈશ્વિકીકરણ.

🚨 પડકારો (Challenges)

• મોંઘા બિયારણ: વિદેશી કંપનીઓના બિયારણ ખૂબ મોંઘા હોય છે, જે ગરીબ ખેડૂતોને પરવડતા નથી.
• સખત હરીફાઈ: આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ટકી રહેવા માટે આપણે ગુણવત્તા (Quality) પર ખૂબ ધ્યાન આપવું પડે છે.
• પેટન્ટ (Patent) ની રજિસ્ટ્રેશન: હળદર, લીમડો, બાસમતી ચોખા જેવી આપણી ઔષધિઓ અને પાકોની પેટન્ટ આપણે નોંધાવવી જરૂરી છે, નહિતર વિદેશી કંપનીઓ તેના પર હક જમાવી દેશે.

C

હરિયાળી ક્રાંતિ પછી હવે શું?

આજે આપણે 'હરિયાળી ક્રાંતિ' (Green Revolution) થી આગળ વધીને 'સદાબહાર ક્રાંતિ' તરફ જવાનું છે.

નવો ટ્રેન્ડ: જનીન ક્રાંતિ (Gene Revolution)

હવે પાકની ગુણવત્તા સુધારવા માટે બિયારણમાં જનીનિક ફેરફારો કરવામાં આવે છે, જેને 'જનીન ક્રાંતિ' કહે છે. આનાથી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતા પાકો તૈયાર થાય છે.

ફટાફટ રિવિઝન (Quick Recap)

વિષય	મુખ્ય મુદ્દો
રોજગારી	50% લોકો ખેતી પર નિર્ભર
રાષ્ટ્રીય આવક (GDP)	17% હિસ્સો
વૈશ્વિકીકરણ	વિશ્વના બજારો સાથે જોડાણ
સૌથી મોટો ફાયદો	નિકાસ વધી, નવા બિયારણ આવ્યા
સૌથી મોટો પડકાર	પેટન્ટ રજિસ્ટ્રેશન અને ગુણવત્તા

સ્વ-મૂલ્યાંકન ક્વિઝ (30 પ્રશ્નો)

નીચેના પ્રશ્નોના સાચા જવાબ પસંદ કરો.

તમારો સ્કોર:

0

/ 30