2026 માં આવનારી TET અને TAT પરીક્ષાને અનુલક્ષીને વર્ગ વ્યવહાર વિશે 80 મેક સાથે

આ પોસ્ટ સાંભળો:

ટીપ: તમે લખાણના કોઈ પણ વાક્ય પર બે વાર (Double Click) કરીને ત્યાંથી જ સાંભળવાનું શરૂ કરી શકો છો.

વર્ગવ્યવહાર અને પ્રત્યાયન

TET-1 | TET-2 | TAT Special

1. નેડ ફ્લેન્ડર્સ અને વર્ગવ્યવહાર

વર્ગવ્યવહારના વિશ્લેષણ માટે અમેરિકન મનોવૈજ્ઞાનિક નેડ ફ્લેન્ડર્સે (Ned Flanders) 1959માં એક પદ્ધતિ વિકસાવી, જેને FIACS (Flanders Interaction Analysis Category System) કહે છે.

• નિયમ: આ પદ્ધતિમાં નિરીક્ષક દર 3 સેકન્ડે વર્ગમાં થતી ક્રિયાની નોંધ કરે છે.
• કુલ વર્ગો: 10 વર્ગો (Categories) છે.
• સૂત્ર: 10 x 10 મેટ્રિક્સ પદ્ધતિ.

ફ્લેન્ડર્સના 10 વર્ગોનું વર્ગીકરણ:

વિભાગ	વર્ગ નંબર	વિગત
શિક્ષક કથન (Teacher Talk) (સૌથી વધુ 7 વર્ગો)	1 થી 4 (પરોક્ષ અસર)	લાગણી સ્વીકાર, વખાણ, વિચારોનો સ્વીકાર, પ્રશ્નો.
	5 થી 7 (પ્રત્યક્ષ અસર)	વ્યાખ્યાન, સૂચના, સત્તા પ્રદર્શન.
વિદ્યાર્થી કથન (Student Talk)	8 અને 9	વિદ્યાર્થી જવાબ આપે કે પહેલ કરે.
મૌન/ગૂંચવાડો	10	વર્ગમાં શાંતિ કે ઘોંઘાટ.

2. 10 વર્ગો યાદ રાખવાની જાદુઈ ટ્રીક

આ 10 વર્ગો લાઈનમાં યાદ રાખવા ખૂબ જરૂરી છે કારણ કે પરીક્ષામાં પૂછાય છે કે "વર્ગ નંબર 5 શું દર્શાવે છે?".

🎵 વર્ગવ્યવહાર સોંગ (Flanders Song):

"પહેલા લાગણી સ્વીકારો, પછી કરો વખાણ (1-2),
વિચારો સ્વીકારીને, પૂછો પ્રશ્ન મહાન (3-4).

પછી આપો વ્યાખ્યાન ને, આપો સૂચના સાત (5-6),
સત્તા બતાવી કરો, શિક્ષકને ખતમ વાત (7).

આઠમે બાળક જવાબ આપે, નવમે કરે પહેલ (8-9),
દસમે શાંતિ/ગૂંચવાડો, વર્ગ થયો મહેલ (10)!"

સંક્ષિપ્ત કોડ (Short Code): "LA V VP - VS S - J P M"
(L-લાગણી, A-વખાણ(Appreciation), V-વિચારો, P-પ્રશ્ન - V-વ્યાખ્યાન, S-સૂચના, S-સત્તા - J-જવાબ, P-પહેલ, M-મૌન)

3. માઈક્રો ટીચિંગ (Micro Teaching)

શિક્ષણ કૌશલ્યો વિકસાવવા માટેની તાલીમ એટલે માઈક્રો ટીચિંગ. આને 'સૂક્ષ્મ અધ્યાપન' પણ કહે છે.

• જનક: ડ્વાઈટ એલન (Dwight Allen) - સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી (1963).
• ભારતમાં ડી.ડી. તિવારીએ શરૂઆત કરી.
• સમય: NCERT મુજબ કુલ ચક્ર 36 મિનિટનું હોય છે. (પાઠનો સમય 5-7 મિનિટ).
• સિદ્ધાંત: "એક સમયે એક જ કૌશલ્ય".

માઈક્રો ટીચિંગનું ચક્ર (Cycle):

આયોજન ➔ શિક્ષણ (Teach) ➔ પ્રતિપોષણ (Feedback) ➔ પુનઃઆયોજન (Re-plan) ➔ પુનઃશિક્ષણ (Re-teach) ➔ પુનઃપ્રતિપોષણ (Re-feedback).

4. પ્રત્યાયન (Communication) અને કૌશલ્યો

પ્રત્યાયન એટલે વિચારોની આપ-લે. શબ્દ 'Communis' પરથી આવ્યો છે.

• પ્રત્યાયનના પ્રકાર:
  • શાબ્દિક (Verbal): બોલીને કે લખીને.
  • અશાબ્દિક (Non-Verbal): ઈશારા, હાવભાવ, સ્પર્શ કે આંખો દ્વારા.
• પ્રત્યાયન પ્રક્રિયાના ઘટકો: પ્રેષક (Sender) ➔ સંદેશો (Message) ➔ માધ્યમ (Channel) ➔ પ્રાપ્તકર્તા (Receiver) ➔ પ્રતિચાર (Feedback).

શિક્ષણના સૂત્રો (Maxims of Teaching):

શિક્ષકે હંમેશા સરળ થી કઠિન તરફ, જ્ઞાત થી અજ્ઞાત તરફ અને મૂર્ત થી અમૂર્ત તરફ જવું જોઈએ.

🎯 વર્ગવ્યવહાર ચેલેન્જ (80 MCQs)

તમારી તૈયારી ચકાસવા માટે નીચેના પ્રશ્નોના જવાબ આપો.

Score: 0 / 80