પ્રકરણ 10 મા રોકડિયા પાક 30 MCQ સાથે

આ પોસ્ટ સાંભળો:

ટીપ: તમે લખાણના કોઈ પણ વાક્ય પર બે વાર (Double Click) કરીને ત્યાંથી જ સાંભળવાનું શરૂ કરી શકો છો.

રોકડિયા પાકો (Cash Crops)

ચાર્ટ: મુખ્ય રોકડિયા પાકો

રોકડિયા પાક એટલે શું?

જે પાક ખેડૂતો મુખ્યત્વે ખાવા માટે નહિ, પણ બજારમાં વેચીને 'રોકડા પૈસા' (નફો) કમાવવા માટે ઉગાડે છે અથવા ઉદ્યોગોમાં કાચા માલ તરીકે વપરાય છે.

1

કપાસ (Cotton) - "સફેદ સોનું"

ભારતમાં કપાસ એ સૌથી મહત્વનો રોકડિયો પાક છે. તેને 'વ્હાઈટ ગોલ્ડ' કહેવાય છે.

જરૂરિયાત: કાળી જમીન + હિમ ન પડે

• ઋતુ: ખરીફ પાક (ચોમાસુ).
• સમય: પાક તૈયાર થતા 6 થી 8 મહિના લાગે છે.
• જમીન: લાવા મિશ્રિત કાળી જમીન (જે ભેજ લાંબો સમય સંગ્રહી શકે).
• શત્રુ: 'હિમ' (Frost) - ઠંડીમાં બરફ પડે તો કપાસ બળી જાય.
• ઉત્પાદન: ગુજરાત સમગ્ર ભારતમાં પ્રથમ નંબરે છે.
• બીજા નામો: કપાસમાંથી જે તેલ નીકળે તેને 'કપાસિયા તેલ' અને વધેલો ખોળ 'પશુ આહાર' તરીકે વપરાય છે.

🧠 Memory Hack: "કાનમ પ્રદેશ."
ભરૂચ જિલ્લાનો કાનમ પ્રદેશ લાંબા તારના કપાસ માટે જાણીતો છે.
"કપાસને કાળી માટી ગમે, પણ હિમ (ઠંડી) દુશ્મન લાગે."

2

શેરડી (Sugarcane)

ભારતમાં એક મુખ્ય પાક, જેનામાંથી ગોળ, ખાંડ અને ખાંડસરી બને છે.

શરત: કાપ્યા પછી તરત પીલવી પડે

• જમીન: નદીઓના કાંપની, કાળી અને ફળદ્રુપ.
• આબોહવા: ગરમ અને ભેજવાળી.
• વાવેતર: સૌથી વધુ વાવેતર 'ઉત્તર પ્રદેશ' (UP) માં થાય છે.
• ખાંડ ઉત્પાદન: સૌથી વધુ ખાંડ મહારાષ્ટ્રની મિલોમાં બને છે.
• ગુજરાત: દક્ષિણ ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્રમાં શેરડી પાકે છે.

શા માટે ઝડપથી પીલવી પડે?
શેરડી કાપ્યા પછી જો તેને તરત પીલવામાં ન આવે તો અંદરનો રસ (સુકોઝ) સુકાઈ જાય છે અને વજન ઘટી જાય છે.

3

ક્ષણ (Jute) - "ગોલ્ડન ફાઈબર"

ક્ષણના રેસાને 'સુવર્ણ રેસા' (Golden Fibre) કહેવાય છે. તે સસ્તા અને મજબૂત હોય છે.

ઉપયોગ: કોથળા, દોરડાં, ચટાઈ

• જમીન: નદીઓના મુખત્રિકોણ (Delta) પ્રદેશની, જ્યાં દર વર્ષે નવો કાંપ પથરાતો હોય.
• પાણી: પાક તૈયાર થાય ત્યારે રેસા છૂટા પાડવા તેને પાણીમાં ડુબાડી રાખવા પડે, તેથી પુષ્કળ પાણી જોઈએ.
• રાજ્ય: પશ્ચિમ બંગાળ (ગંગા નદીનો મુખત્રિકોણ પ્રદેશ) સૌથી મોખરે છે.
• હરીફાઈ: પ્લાસ્ટિક અને સિન્થેટિક રેસા આવતા ક્ષણની માંગ ઘટી છે.

🧠 Memory Hack: "બંગાળનું સોનું."
જ્યાં પાણી અને કાદવ કીચડ હોય ત્યાં ક્ષણ થાય. (West Bengal = Jute).

4

તમાકુ (Tobacco)

ભારતમાં ગુજરાત, આંધ્ર પ્રદેશ, ઉત્તર પ્રદેશ અને કર્ણાટક મુખ્ય ઉત્પાદક રાજ્યો છે.

શરત: રેતાળ જમીન + સૂકી આબોહવા

• તાપમાન: 20°C જેટલું.
• વરસાદ: 100 સેમી જેટલો.
• જમીન: ગોરાડુ અને રેતાળ જમીન શ્રેષ્ઠ ગણાય.
• ગુજરાત: ખેડા અને આણંદ જિલ્લામાં 'ચરોતર' પ્રદેશ તમાકુના લીધે 'સોનેરી પાનનો મુલક' કહેવાય છે.
• ઉપયોગ: બીડી, સિગારેટ, છીંકણી, ગુટખા બનાવવામાં.
• સિક્કિમ રાજ્યમાં તમાકુ ગુટખા પર પ્રતિબંધ છે.

🎵 યાદ રાખવા માટેની ટ્રીક:
"ચરોતરમાં સોનેરી પાન લહેરાય,
બીડી-સિગારેટમાં જે વપરાય,
રેતાળ જમીન એને બહુ ભાવે,
ગુજરાત એમાં નંબર લાવે!"

5

રબર (Rubber)

રબરના વૃક્ષમાંથી ઝરતા દૂધ (ક્ષીર) માંથી રબર બને છે.

પ્રક્રિયા: દૂધ + એસિટિક એસિડ + ગરમી

• આબોહવા: ઉષ્ણ અને ભેજવાળી (વરસાદ ખૂબ જોઈએ).
• રાજ્યો: કેરળ (સૌથી વધુ), તમિલનાડુ, કર્ણાટક, અસમ, ત્રિપુરા.
• ટાયર અને ટ્યુબ બનાવવા માટે વપરાય છે.

6

ઔષધિ અને મસાલા પાકો

ભારત મસાલા માટે દુનિયાભરમાં પ્રખ્યાત છે.

• જીરું, વરિયાળી, ઈસબગુલ: આ ત્રણેયના ઉત્પાદનમાં ગુજરાત વિશ્વમાં પ્રથમ નંબરે છે.
• મસાલા: મરી, તજ, લવિંગ, એલચી વગેરેની યુરોપના દેશોમાં ખૂબ માંગ રહેતી.
• અશ્વગંધા, તુલસી, ફુદીનો, એલોવેરા: ઔષધિ પાકો છે.

ખાસ યાદ રાખો: ગુજરાત આખા વિશ્વમાં ઈસબગુલ, વરિયાળી અને જીરુંમાં ટોપ પર છે.

🍎

ફળો અને શાકભાજી

• ફળોના ઉત્પાદનમાં ભારત વિશ્વમાં બીજા ક્રમે છે (ચીન પછી).
• કેળા: તમિલનાડુ અને ગુજરાત.
• સફરજન: જમ્મુ-કાશ્મીર અને હિમાચલ પ્રદેશ.
• દ્રાક્ષ: મહારાષ્ટ્ર.
• જામફળ, લીચી, સંતરા, લીંબુ: અન્ય મુખ્ય ફળો.

સ્વ-મૂલ્યાંકન ક્વિઝ (30 પ્રશ્નો)

નીચેના પ્રશ્નોના સાચા જવાબ પસંદ કરો.

તમારો સ્કોર:

0

/ 30