ધાતુ કાર્બોનેટ અને હાઈડ્રોજન કાર્બોનેટ સાથે એસિડ પ્રતિક્રિયા | GSEB અને 10મી ધોરણ માટે વિજ્ઞાન પ્રયોગ
આ પોસ્ટ સાંભળો:
ટીપ: તમે લખાણના કોઈ પણ વાક્ય પર બે વાર (Double Click) કરીને ત્યાંથી જ સાંભળવાનું શરૂ કરી શકો છો.
પ્રવૃત્તિ 2.5: ધાતુ કાર્બોનેટની એસિડ સાથે પ્રક્રિયા
હેતુ: ધાતુના કાર્બોનેટ (Na2CO3) અને હાઈડ્રોજન કાર્બોનેટ (NaHCO3) ની એસિડ સાથે પ્રક્રિયા તપાસવી.
🔹 પ્રયોગ પદ્ધતિ:
- બે કસનળી લો. એકને 'A' અને બીજીને 'B' નામ આપો.
- કસનળી A માં 0.5g સોડિયમ કાર્બોનેટ અને કસનળી B માં 0.5g સોડિયમ હાઈડ્રોજન કાર્બોનેટ લો.
- બંનેમાં આશરે 2 ml મંદ HCl ઉમેરો.
- અવલોકન: બંને કસનળીમાં તીવ્ર ઉભરા સાથે રંગહીન અને ગંધહીન વાયુ (CO2) ઉત્પન્ન થાય છે.
🔹 રાસાયણિક સમીકરણો:
કસનળી A (સોડિયમ કાર્બોનેટ):
Na2CO3(s) + 2HCl(aq) → 2NaCl(aq) + H2O(l) + CO2(g)
કસનળી B (સોડિયમ હાઈડ્રોજન કાર્બોનેટ):
NaHCO3(s) + HCl(aq) → NaCl(aq) + H2O(l) + CO2(g)
નિષ્કર્ષ: ધાતુ કાર્બોનેટ કે હાઈડ્રોજન કાર્બોનેટ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરી અનુરૂપ ક્ષાર, પાણી અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડ આપે છે.
ચૂનાના પાણીની કસોટી (CO2 ની પરખ)
ઉત્પન્ન થતા વાયુને કેલ્શિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ (ચૂનાનું નીતર્યું પાણી) માંથી પસાર કરવામાં આવે તો તે દૂધિયું બને છે.
1. અલ્પ માત્રામાં CO2 પસાર કરતા:
Ca(OH)2 + CO2 → CaCO3 (સફેદ અવક્ષેપ) + H2O
દ્રાવણ દૂધિયું બને છે.
2. વધુ પ્રમાણમાં CO2 પસાર કરતા:
CaCO3 + H2O + CO2 → Ca(HCO3)2 (દ્રાવ્ય)
દ્રાવણની દૂધિયાશ દૂર થાય છે કારણ કે કેલ્શિયમ હાઈડ્રોજન કાર્બોનેટ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે.
સ્વ-મૂલ્યાંકન ક્વિઝ
તમારી સમજણ ચકાસવા નીચેના પ્રશ્નોના જવાબ આપો.
તમારો સ્કોર:
0
/ 15