ધાતુ કાર્બોનેટ અને હાઈડ્રોજન કાર્બોનેટ સાથે એસિડ પ્રતિક્રિયા | GSEB અને 10મી ધોરણ માટે વિજ્ઞાન પ્રયોગ

આ પોસ્ટ સાંભળો:

ટીપ: તમે લખાણના કોઈ પણ વાક્ય પર બે વાર (Double Click) કરીને ત્યાંથી જ સાંભળવાનું શરૂ કરી શકો છો.

પ્રવૃત્તિ 2.5: ધાતુ કાર્બોનેટની એસિડ સાથે પ્રક્રિયા

હેતુ: ધાતુના કાર્બોનેટ (Na₂CO₃) અને હાઈડ્રોજન કાર્બોનેટ (NaHCO₃) ની એસિડ સાથે પ્રક્રિયા તપાસવી.

🔹 પ્રયોગ પદ્ધતિ:

• બે કસનળી લો. એકને 'A' અને બીજીને 'B' નામ આપો.
• કસનળી A માં 0.5g સોડિયમ કાર્બોનેટ અને કસનળી B માં 0.5g સોડિયમ હાઈડ્રોજન કાર્બોનેટ લો.
• બંનેમાં આશરે 2 ml મંદ HCl ઉમેરો.
• અવલોકન: બંને કસનળીમાં તીવ્ર ઉભરા સાથે રંગહીન અને ગંધહીન વાયુ (CO₂) ઉત્પન્ન થાય છે.

🔹 રાસાયણિક સમીકરણો:

કસનળી A (સોડિયમ કાર્બોનેટ):

Na₂CO_3(s) + 2HCl_(aq) → 2NaCl_(aq) + H₂O_(l) + CO_2(g)

કસનળી B (સોડિયમ હાઈડ્રોજન કાર્બોનેટ):

NaHCO_3(s) + HCl_(aq) → NaCl_(aq) + H₂O_(l) + CO_2(g)

નિષ્કર્ષ: ધાતુ કાર્બોનેટ કે હાઈડ્રોજન કાર્બોનેટ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરી અનુરૂપ ક્ષાર, પાણી અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડ આપે છે.

ચૂનાના પાણીની કસોટી (CO₂ ની પરખ)

ઉત્પન્ન થતા વાયુને કેલ્શિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ (ચૂનાનું નીતર્યું પાણી) માંથી પસાર કરવામાં આવે તો તે દૂધિયું બને છે.

1. અલ્પ માત્રામાં CO₂ પસાર કરતા:

Ca(OH)₂ + CO₂ → CaCO₃ (સફેદ અવક્ષેપ) + H₂O

દ્રાવણ દૂધિયું બને છે.

2. વધુ પ્રમાણમાં CO₂ પસાર કરતા:

CaCO₃ + H₂O + CO₂ → Ca(HCO₃)₂ (દ્રાવ્ય)

દ્રાવણની દૂધિયાશ દૂર થાય છે કારણ કે કેલ્શિયમ હાઈડ્રોજન કાર્બોનેટ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે.

સ્વ-મૂલ્યાંકન ક્વિઝ

તમારી સમજણ ચકાસવા નીચેના પ્રશ્નોના જવાબ આપો.

તમારો સ્કોર:

0

/ 15