🫀 માનવ હૃદય અને રક્ત સંચાર વ્યવસ્થા MCQ ક્વિઝ | Human Heart & Circulatory System Quiz in Gujarati 🇮🇳

આ પોસ્ટ સાંભળો:

ટીપ: તમે લખાણના કોઈ પણ વાક્ય પર બે વાર (Double Click) કરીને ત્યાંથી જ સાંભળવાનું શરૂ કરી શકો છો.

માનવ હૃદય અને રુધિર પરિવહન

ધોરણ 10 વિજ્ઞાન (NCERT)

1. રુધિર (Blood) અને તેના ઘટકો

રુધિર એક લાલ રંગની પ્રવાહી સંયોજક પેશી છે. તેના બે મુખ્ય ભાગ છે:

• રુધિરરસ (Plasma): પ્રવાહી માધ્યમ છે જેમાં ખોરાક, કાર્બન ડાયોક્સાઈડ અને ક્ષારો દ્રાવ્ય સ્વરૂપે વહન પામે છે.
• રુધિરકોષો:
  • રક્તકણો (RBC): ઓક્સિજનનું વહન કરે છે (હિમોગ્લોબિનને કારણે લાલ હોય છે).
  • શ્વેતકણો (WBC): શરીરને રોગો સામે રક્ષણ આપે છે.
  • ત્રાકકણો (Platelets): વાગ્યું હોય ત્યારે રુધિર ગંઠાઈ જવામાં મદદ કરે છે.

2. માનવ હૃદયની રચના

હૃદય એક સ્નાયુલ અંગ છે જેનું કદ આપણી મુઠ્ઠી જેટલું હોય છે. ઓક્સિજનયુક્ત અને ઓક્સિજનવિહીન રુધિર મિશ્ર ન થઈ જાય તે માટે હૃદય 4 ખંડો માં વહેંચાયેલું છે.

આકૃતિ: માનવ હૃદયનો છેદ

• કર્ણકો (Atria): ઉપરના બે ખંડો. દીવાલ પાતળી હોય છે.
• ક્ષેપકો (Ventricles): નીચેના બે ખંડો. દીવાલ જાડી અને સ્નાયુલ હોય છે કારણ કે તેમણે રુધિરને પૂરા શરીરમાં ધકેલવાનું હોય છે.
• વાલ્વ (Valves): રુધિરને પાછું ફરતું અટકાવે છે.

3. રુધિર પરિવહનનો માર્ગ (Double Circulation)

મનુષ્યમાં 'બેવડું પરિવહન' જોવા મળે છે.

શરીરના અંગો (CO2 યુક્ત રુધિર) ➡ જમણું કર્ણક ➡ જમણું ક્ષેપક ➡ ફેફસાં

⬇ (O2 યુક્ત રુધિર થાય છે) ⬇

ફેફસાં ➡ ડાબું કર્ણક ➡ ડાબું ક્ષેપક ➡ શરીરના અંગો

આમ, રુધિર એક ચક્રમાં બે વાર હૃદયમાંથી પસાર થાય છે.

4. રુધિરવાહિનીઓ: ધમની અને શિરા

ધમની (Artery)	શિરા (Vein)
હૃદયથી શરીર તરફ રુધિર લઈ જાય.	શરીરથી હૃદય તરફ રુધિર લાવે.
સામાન્ય રીતે O₂ યુક્ત રુધિર હોય.	સામાન્ય રીતે CO₂ યુક્ત રુધિર હોય.
દીવાલ જાડી અને સ્થિતિસ્થાપક હોય.	દીવાલ પાતળી હોય.
વાલ્વ હોતા નથી.	વાલ્વ હોય છે.

અપવાદ: ફુપ્ફુસ ધમની (CO₂ યુક્ત રુધિર) અને ફુપ્ફુસ શિરા (O₂ યુક્ત રુધિર).

સ્વ-મૂલ્યાંકન (Quiz) - 15 MCQs

1. મનુષ્યના હૃદયમાં કેટલા ખંડો આવેલા છે?

2. રુધિરનું પ્રવાહી માધ્યમ કયું છે?

3. ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર ફેફસાંમાંથી હૃદયના કયા ખંડમાં આવે છે?

4. રુધિર ગંઠાઈ જવાની ક્રિયામાં કોણ મદદ કરે છે?

5. કઈ રુધિરવાહિનીમાં વાલ્વ આવેલા હોય છે?

6. શરીરના અંગો તરફ રુધિર લઈ જતી જાડી દીવાલવાળી નળી કઈ છે?

7. કઈ ધમની અપવાદરૂપે કાર્બન ડાયોક્સાઈડયુક્ત (અશુદ્ધ) રુધિર વહન કરે છે?

8. ડાબા ક્ષેપકમાંથી રુધિર ક્યાં જાય છે?

9. હૃદયમાં રુધિરને પાછું ફરતું અટકાવવાનું કાર્ય કોણ કરે છે?

10. સામાન્ય મનુષ્યનું રુધિર દબાણ (Blood Pressure) કેટલું હોય છે?

11. જમણા કર્ણક અને જમણા ક્ષેપક વચ્ચે કયો વાલ્વ આવેલો હોય છે?

12. હૃદયના સંકોચનને શું કહેવાય છે?

13. રુધિર દબાણ માપવાના સાધનને શું કહે છે?

14. શરીરના રોગ પ્રતિકારક તંત્રના સૈનિકો કોને કહેવાય છે?

15. ઓક્સિજન અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડયુક્ત રુધિરને મિશ્ર થતું કોણ અટકાવે છે?