પર્યટન ઉદ્યોગ અને આપણો વારસો, વારસાની જાળવણી અને સંરક્ષણ માટે થયેલા પ્રયાસો
આ પોસ્ટ સાંભળો:
ટીપ: તમે લખાણના કોઈ પણ વાક્ય પર બે વાર (Double Click) કરીને ત્યાંથી જ સાંભળવાનું શરૂ કરી શકો છો.
આપણા વારસાનું જતન
1 પર્યટન ઉદ્યોગ અને આપણો વારસો
ભારતનો ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક વારસો સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રખ્યાત છે. આ વારસાને જોવા, જાણવા અને સંશોધન કરવા માટે દેશ-વિદેશમાંથી અસંખ્ય પ્રવાસીઓ ભારતમાં આવે છે, જેનાથી પર્યટન ઉદ્યોગ (Tourism Industry) નો વિકાસ થાય છે.
પર્યટન ઉદ્યોગથી થતા ફાયદા:
- વિદેશી હૂંડિયામણ: વિદેશી પ્રવાસીઓ ભારતમાં આવે ત્યારે તેઓ અહીં ખર્ચ કરે છે, જેનાથી દેશને કીમતી વિદેશી હૂંડિયામણ (Foreign Exchange) પ્રાપ્ત થાય છે.
- રોજગારીની તકો: પ્રવાસન સ્થળોએ ગાઈડ, ફોટોગ્રાફર, હોટલ-રેસ્ટોરન્ટના માલિકો, વાહનચાલકો વગેરેને રોજગારી મળે છે.
- સ્થાનિક હસ્તકલાનો વિકાસ: પ્રવાસીઓ સ્થાનિક કલાકૃતિઓ અને હસ્તકલાની વસ્તુઓ ખરીદે છે, જેનાથી લુપ્ત થતી કલાઓને જીવતદાન મળે છે.
- માળખાગત સુવિધાઓનો વિકાસ: પ્રવાસન સ્થળનો વિકાસ થવાથી ત્યાં પાકા રસ્તા, રેલવે, વીજળી અને સંદેશાવ્યવહારની સુવિધાઓ ઝડપથી વિકસે છે.
- સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાન: દેશ-વિદેશના લોકો એકબીજાના સંપર્કમાં આવવાથી સંસ્કૃતિ, રીત-રિવાજો અને વિચારોની આપ-લે થાય છે, જેથી રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય એકતા વધે છે.
ટૂંકમાં: પર્યટન = પૈસા (હૂંડિયામણ) + નોકરી (રોજગારી) + વિકાસ
🧠 Memory Trick:
યાદ રાખો "P-R-O-F-I-T"
પ્રવાસનથી P(પ્રગતિ), R(રોજગારી), O(ઓળખ), F(Foreign Money), I(Infrastructure-સુવિધાઓ) અને T(Trade-વેપાર) વધે છે!
પ્રવાસનથી P(પ્રગતિ), R(રોજગારી), O(ઓળખ), F(Foreign Money), I(Infrastructure-સુવિધાઓ) અને T(Trade-વેપાર) વધે છે!
2 વારસાની જાળવણી અને સંરક્ષણ માટે થયેલા પ્રયાસો
આપણા ભવ્ય વારસાને નષ્ટ થતો બચાવવા માટે ભારત સરકાર અને વિવિધ સંસ્થાઓ દ્વારા અનેક કાયદાઓ અને કડક નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે.
(A) કાયદાકીય પ્રયાસો (Laws & Acts)
- ભારતીય નિધિ વ્યાપાર કાનૂન (1876): આ કાયદા મુજબ જો કોઈ નાગરિકને જમીન ખોદતાં કોઈ પૌરાણિક વસ્તુ કે ખજાનો મળે, તો તેણે તરત જ સરકારને જાણ કરવી પડે છે.
- પ્રાચીન સ્મારકો, પુરાતત્વીય સ્થળો અને અવશેષોનો કાયદો (1958): આ કાયદો રાષ્ટ્રીય સ્મારકો, ઐતિહાસિક સ્થળો અને પુરાતત્વીય અવશેષોના રક્ષણ માટે ઘડવામાં આવ્યો છે. આ મુજબ સરકારની મંજૂરી વિના કોઈપણ ઐતિહાસિક સ્મારકમાં ફેરફાર કે ખોદકામ કરી શકાતું નથી.
- વન્યજીવ સંરક્ષણ અધિનિયમ (1972): રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો, અભયારણ્યો અને જૈવ-આરક્ષિત ક્ષેત્રોની રચના કરી વન્યજીવોનું રક્ષણ કરવા માટે.
(B) સંસ્થાઓનો ફાળો (Role of Organizations)
- પુરાતત્વીય સર્વેક્ષણ ખાતું (ASI - Archaeological Survey of India): ભારત સરકારનું આ ખાતું આશરે 5000 જેટલા સ્મારકો અને ઐતિહાસિક સ્થળોની જાળવણીનું કામ કરે છે.
- મુંબઈ પ્રાકૃતિક ઇતિહાસ સમિતિ (1883): પર્યાવરણ અને વન્યજીવોના રક્ષણ માટે કામ કરતી આ ભારતની સૌથી જૂની સંસ્થા છે. (Bombay Natural History Society).
- ભારતીય વન્યજીવ બોર્ડ (1952): આ બોર્ડ વન્યજીવોના સંરક્ષણ માટે નીતિઓ ઘડે છે.
સિકંદરાબાદની ઘટના: આંધ્રપ્રદેશમાં સિકંદરાબાદ પાસે નદીમાં બંધ બાંધતી વખતે નાગાર્જુનકોંડા અને સંગમેશ્વર મંદિર ડૂબી જાય તેમ હતા. તેથી પુરાતત્વ ખાતાએ આ બંને મંદિરોને ખૂબ જ સાવચેતીથી ત્યાંથી ખસેડીને સલામત જગ્યાએ સફળતાપૂર્વક પુનઃસ્થાપિત કર્યા હતા.
3 ભારતના પ્રખ્યાત સંગ્રહાલયો (Museums)
ઐતિહાસિક વસ્તુઓ, મૂર્તિઓ, સિક્કાઓ, હસ્તપ્રતો અને અન્ય કિંમતી પુરાતત્વીય વસ્તુઓને સાચવવા માટે સંગ્રહાલયો (મ્યુઝિયમ) બનાવવામાં આવ્યા છે. પરીક્ષા માટે આ જોડકાં ખૂબ જ અગત્યના છે!
| સંગ્રહાલયનું નામ (Museum) | સ્થળ (શહેર / રાજ્ય) |
|---|---|
| રાષ્ટ્રીય સંગ્રહાલય (National Museum) | નવી દિલ્હી |
| સાલારજંગ સંગ્રહાલય | હૈદરાબાદ (તેલંગાણા) |
| છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ વાસ્તુ સંગ્રહાલય (પ્રિન્સ ઑફ વેલ્સ) | મુંબઈ (મહારાષ્ટ્ર) |
| ભારતીય સંગ્રહાલય (Indian Museum) | કોલકાતા (પશ્ચિમ બંગાળ) |
| લા. દ. વિદ્યામંદિર (L.D. Institute of Indology) | અમદાવાદ (ગુજરાત) |
| શ્રી મહાવીર જૈન આરાધના કેન્દ્ર | કોબા (ગાંધીનગર, ગુજરાત) |
| હેમચંદ્રાચાર્ય ગ્રંથાલય | પાટણ (ગુજરાત) |
🎶 મ્યુઝિયમ યાદ રાખવાનું ગીત:
"દિલ્હીમાં રાષ્ટ્રીય, મુંબઈમાં શિવાજી રાજ,
હૈદરાબાદમાં સાલારજંગ, કલકત્તામાં ઇન્ડિયન તાજ,
અમદાવાદમાં લા.દ., ગાંધીનગરમાં મહાવીર સંત,
પાટણમાં હેમચંદ્રાચાર્ય, જ્ઞાનનો નથી કોઈ અંત!"
"દિલ્હીમાં રાષ્ટ્રીય, મુંબઈમાં શિવાજી રાજ,
હૈદરાબાદમાં સાલારજંગ, કલકત્તામાં ઇન્ડિયન તાજ,
અમદાવાદમાં લા.દ., ગાંધીનગરમાં મહાવીર સંત,
પાટણમાં હેમચંદ્રાચાર્ય, જ્ઞાનનો નથી કોઈ અંત!"
સ્વ-મૂલ્યાંકન ક્વિઝ (30 પ્રશ્નો)
ઉપર આપેલી માહિતીને આધારે તમારું જ્ઞાન ચકાસો!
તમારો સ્કોર:
0
/ 30
