ભારત અને ગુજરાતનો સાંસ્કૃતિક વારસો તથા ગુજરાતના મેળાઓ

આ પોસ્ટ સાંભળો:

ટીપ: તમે લખાણના કોઈ પણ વાક્ય પર બે વાર (Double Click) કરીને ત્યાંથી જ સાંભળવાનું શરૂ કરી શકો છો.

સાંસ્કૃતિક વારસો: ભારત અને ગુજરાત

5

ભારતનો સાંસ્કૃતિક વારસો (Cultural Heritage)

પ્રાકૃતિક વારસો કુદરતની ભેટ છે, જ્યારે સાંસ્કૃતિક વારસો 'માનવસર્જિત' છે.

માનવીએ પોતાની બુદ્ધિ, શક્તિ અને કલા-કૌશલ્ય દ્વારા જે કંઈ સર્જ્યું કે મેળવ્યું, તેને સાંસ્કૃતિક વારસો કહેવાય.

ઉદાહરણો: મંદિરો, શિલાલેખો, કિલ્લાઓ, મકબરા, મસ્જિદો

ઐતિહાસિક મહત્વના સ્થળો:

• સાબરમતી આશ્રમ, દાંડી, બારડોલી: સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામના સ્થળો.
• શોધખોળ: ભાષા, લિપિ, અંકો, શૂન્ય, ગણિત, પંચાંગ, ખગોળ, ધર્મ, યુદ્ધશાસ્ત્ર.

🧠 Memory Hack: "પ્રાકૃતિક = ભગવાન બનાવે (નદી, પહાડ).
સાંસ્કૃતિક = માણસ બનાવે (મકાન, મંદિર, મૂર્તિ)."

6

ગુજરાતનો સાંસ્કૃતિક વારસો

ગુજરાત પૌરાણિક અને ઐતિહાસિક રીતે ખૂબ સમૃદ્ધ છે. અહીંના સ્થળોને ત્રણ ભાગમાં વહેંચી શકાય.

[A] પુરાતત્વીય સ્થળો (Archaeological Sites)

• લોથલ: ધોળકા તાલુકો (અમદાવાદ).
• રંગપુર: લીંબડી તાલુકો (સુરેન્દ્રનગર).
• ધોળાવીરા: કચ્છ જિલ્લો.
• રોઝડી (શ્રીનાથગઢ): રાજકોટ જિલ્લો.

[B] ઐતિહાસિક સ્થળો (Historical Places)

• વડનગર: કીર્તિ તોરણ.
• જૂનાગઢ: અશોકનો શિલાલેખ અને મહોબતખાનનો મકબરો.
• અમદાવાદ: જામા મસ્જિદ, ઝૂલતા મિનારા, સીદી સૈયદની જાળી, હઠીસિંહના દેરાં.
• પાટણ: રાણકી વાવ અને સહસ્ત્રલિંગ તળાવ.
• સિદ્ધપુર: રુદ્રમહાલય.
• મોઢેરા: સૂર્યમંદિર.

[C] ધાર્મિક સ્થળો (Religious Places)

• દ્વારકા: દ્વારકાધીશનું મંદિર (જગતમંદિર) અને શારદાપીઠ.
• સોમનાથ: 12 જ્યોતિર્લિંગ પૈકીનું એક.
• અંબાજી: ઉત્તર ગુજરાત (બનાસકાંઠા).
• બહુચરાજી: મહેસાણા.
• પાલીતાણા: જૈન તીર્થ (ભાવનગર).
• ડાકોર: રણછોડરાયજી મંદિર (ખેડા).

🎵 યાદ રાખવાનું ગીત (ગુજરાત સ્પેશિયલ):
"લોથલ ધોળકામાં, રંગપુર લીંબડીમાં,
ધોળાવીરા કચ્છમાં, રોઝડી રાજકોટમાં.
કીર્તિ તોરણ વડનગરે, સિદ્ધપુરે રુદ્રમહાલ,
મોઢેરાનું સૂર્યમંદિર, જોતા આવે વ્હાલ.
રાણકી વાવ પાટણમાં, અડાલજની વાવ ગાંધીનગર,
સીદી સૈયદની જાળી જુઓ, અમદાવાદની અંદર!"

7

ગુજરાતના મેળાઓ (Fairs of Gujarat)

ગુજરાતની ભાતીગળ સંસ્કૃતિમાં મેળાઓનું અનેરું મહત્વ છે.

મેળાનું નામ	સ્થળ (જિલ્લો)	સમય (તિથિ)
મોઢેરાનો મેળો	મોઢેરા (મહેસાણા)	શ્રાવણ વદ અમાસ
બહુચરાજીનો મેળો	બહુચરાજી (મહેસાણા)	ચૈત્ર સુદ પૂનમ
શામળાજીનો મેળો	શામળાજી (અરવલ્લી)	કારતક સુદ 11 થી પૂનમ
ભાદરવી પૂનમનો મેળો	અંબાજી (બનાસકાંઠા)	ભાદરવો સુદ પૂનમ
ભવનાથનો મેળો	ગિરનાર (જૂનાગઢ)	મહા વદ 9 થી 12
તરણેતરનો મેળો	તરણેતર (સુરેન્દ્રનગર)	ભાદરવો સુદ 4 થી 6
ભડિયાદનો મેળો	ભડિયાદ (અમદાવાદ)	રજબ માસની 9,10,11
વૌઠાનો મેળો	ધોળકા (અમદાવાદ)	કારતક સુદ પૂનમ
મીરાદાતારનો મેળો	ઉનાવા (મહેસાણા)	રજબ માસની 16 થી 22
ડાંગ દરબાર	આહવા (ડાંગ)	ફાગણ સુદ પૂનમ
કાર્તિકી પૂર્ણિમા મેળો	સોમનાથ (ગીર)	કારતક સુદ પૂનમ

ખાસ યાદ રાખો: વૌઠાના મેળામાં ગધેડાની લે-વેચ થાય છે અને તરણેતરનો મેળો રંગબેરંગી છત્રીઓ માટે જાણીતો છે.

સ્વ-મૂલ્યાંકન ક્વિઝ (30 પ્રશ્નો)

નીચેના પ્રશ્નોના સાચા જવાબ પસંદ કરો.

તમારો સ્કોર:

0

/ 30