બેરોજગારી ઘટાડવાના ઉપાયો અને વિશ્વ શ્રમ બજાર 30 MCQ સાથે

આ પોસ્ટ સાંભળો:

ટીપ: તમે લખાણના કોઈ પણ વાક્ય પર બે વાર (Double Click) કરીને ત્યાંથી જ સાંભળવાનું શરૂ કરી શકો છો.

બેરોજગારી ઘટાડવાના ઉપાયો

ચિત્ર: રોજગારી સર્જન અને કૌશલ્ય વિકાસ

પ્રસ્તાવના: બેરોજગારી એ માત્ર આર્થિક સમસ્યા નથી, પણ સામાજિક અને નૈતિક સમસ્યા પણ છે. તેને દૂર કરવા સરકારે અનેક ઉપાયો હાથ ધર્યા છે.

1

આર્થિક વિકાસનો દર વધારવો

જો દેશમાં ઉત્પાદન વધે, તો જ નવી નોકરીઓ ઊભી થાય.

• ભારતે વાર્ષિક 10% ના દરે આર્થિક વિકાસનું લક્ષ્યાંક રાખવું જોઈએ.
• જાહેર (સરકારી) અને ખાનગી ક્ષેત્રે મૂડીરોકાણ વધારીને નવી રોજગારીની તકો સર્જવી જોઈએ.

સાદી ભાષામાં: ફેક્ટરીઓ વધશે તો જ માણસોની જરૂર પડશે. એટલે વિકાસ દર વધારવો જરૂરી છે.

2

શ્રમ પ્રધાન ઉદ્યોગોને મહત્વ

ભારતમાં વસ્તી વધારે છે અને મૂડી (પૈસા) ઓછી છે. તેથી યંત્રો કરતા માણસોથી કામ થાય તેવા ઉદ્યોગો વિકસાવવા જોઈએ.

• શ્રમ પ્રધાન (Labor Intensive): જ્યાં મશીનો ઓછા અને માણસો વધુ વપરાય.
• ઉદાહરણ: લઘુ અને ગૃહ ઉદ્યોગો, હાથશાળ, હસ્તકલા.
• આ ઉદ્યોગો ઓછી મૂડીએ વધુ લોકોને કામ આપી શકે છે.

3

ગ્રામીણ માળખાગત સુવિધા

ગામડામાં સુવિધાઓ વધારવાથી લોકો શહેરો તરફ દોટ નહીં મૂકે (સ્થળાંતર ઘટશે).

• ગામડામાં અપૂરતી સિંચાઈ, વીજળી અને રસ્તાઓ સુધારવા.
• ખેતી સંલગ્ન પ્રવૃત્તિઓ જેવી કે ડેરી ઉદ્યોગ, મત્સ્ય ઉદ્યોગ, મરઘા-બતકા ઉછેરનો વિકાસ કરવો.
• જેથી વર્ષના જે સમયે ખેતીનું કામ ન હોય, ત્યારે પણ લોકોને કામ મળી રહે.

🧠 Memory Hack: "ગામડું સુધરે તો શહેર પરનું ભારણ ઘટે."
ગ્રીન રિવોલ્યુશન (હરિયાળી ક્રાંતિ) ના લાભો દેશના દરેક ખૂણે પહોંચાડવા જોઈએ.

4

શિક્ષણ પદ્ધતિમાં ફેરફાર (Education Reform)

વર્તમાન શિક્ષણ પદ્ધતિ માત્ર 'પુસ્તકિયું જ્ઞાન' આપે છે, જેના કારણે યુવાનો ભણીને બહાર નીકળે ત્યારે તેમની પાસે કોઈ વ્યવહારુ કૌશલ્ય (Skill) હોતું નથી.

• વ્યાવસાયિક શિક્ષણ: શાળા-કોલેજોના અભ્યાસક્રમોને ઉદ્યોગોની જરૂરિયાત મુજબ બદલવા જોઈએ.
• વોકેશનલ તાલીમ: ITI (Industrial Training Institutes) અને પોલિટેકનિક કોલેજો વધારવી જોઈએ.
• કૌશલ્ય વિકાસ: 'Skill India' અને 'Make in India' જેવા કાર્યક્રમો દ્વારા યુવાનોને તાલીમ આપીને સ્વરોજગાર માટે તૈયાર કરવા.

સૂત્ર: "શ્રમ એ જ ગૌરવ છે."
શારીરિક શ્રમને નીચો ગણવાની માનસિકતા બદલવી પડશે.

5

સ્ટાર્ટ અપ અને સ્વરોજગાર (Start-up)

નોકરી માંગવાને બદલે નોકરી આપનાર બનો.

• સરકાર યુવાનોને પોતાનો ધંધો શરૂ કરવા માટે સસ્તી લોન, કાચો માલ અને ટેકનિકલ મદદ પૂરી પાડે છે.
• સ્ટાર્ટ અપ ઈન્ડિયા: નવા વિચારો સાથે શરૂ થતા ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન.

6

વિશ્વ શ્રમ બજાર (World Labor Market)

વ્યાખ્યા: જ્યારે વિશ્વના દેશો પોતાના શ્રમિકોનું આદાન-પ્રદાન કરે, ત્યારે તેને વિશ્વ શ્રમ બજાર કહેવાય.

શ્રમિકોની ગતિશીલતા (Migration):

શ્રમિકો એક દેશમાંથી બીજા દેશમાં શા માટે જાય છે?

• રોજગારી (Job) માટે.
• વેપાર-ધંધા (Business) માટે.
• ઉચ્ચ અભ્યાસ (Higher Education) માટે.

બુદ્ધિ બહિર્ગમન (Brain Drain):

આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે થતું બુદ્ધિધનનું સ્થળાંતર.

• આપણા દેશના બુદ્ધિશાળી અને ટેલેન્ટેડ લોકો (ડોક્ટર્સ, એન્જિનિયર્સ, વૈજ્ઞાનિકો) વધુ કમાણી અને સારી સુવિધા માટે વિદેશમાં જાય છે.
• નુકસાન: દેશને પોતાની બુદ્ધિશાળી પ્રતિભાઓ ગુમાવવી પડે છે.
• ફાયદો: વિદેશમાં કમાઈને તેઓ વિદેશી હૂંડિયામણ (ડોલર) દેશમાં મોકલે છે.

🧠 Memory Hack: "બુદ્ધિનું વહેવું (Drain)."
જેમ પાઈપમાંથી પાણી વહી જાય, તેમ દેશમાંથી બુદ્ધિશાળી લોકો વિદેશ વહી જાય તેને 'Brain Drain' કહેવાય.

વૈશ્વિકીકરણની અસર:

ઈન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી (IT) ના કારણે આજે 'આઉટસોર્સિંગ' (Outsourcing) વધ્યું છે. વિદેશી કંપનીઓ સસ્તા દરે ભારતીય યુવાનો પાસે કામ કરાવે છે.

સ્વ-મૂલ્યાંકન ક્વિઝ (30 પ્રશ્નો)

નીચેના પ્રશ્નોના સાચા જવાબ પસંદ કરો.

તમારો સ્કોર:

0

/ 30