🚦 માર્ગ સલામતી અને વાહન ચાલક: ટ્રાફિકના નિયમો, ટ્રીક્સ અને 30 IMP MCQ | Std 10 SS Ch 23

આ પોસ્ટ સાંભળો:

ટીપ: તમે લખાણના કોઈ પણ વાક્ય પર બે વાર (Double Click) કરીને ત્યાંથી જ સાંભળવાનું શરૂ કરી શકો છો.

માર્ગ સલામતી અને વાહન ચાલક

આકૃતિ: માર્ગ સલામતી અને ટ્રાફિકના નિયમો

1

માર્ગ સલામતીની જરૂરિયાત (Need for Road Safety)

માર્ગ (રસ્તા) એ દેશની જીવાદોરી (Lifeline) છે. પરિવહન (Transport) વિના દેશનો વિકાસ શક્ય નથી. પરંતુ, દર વર્ષે માર્ગ અકસ્માતોમાં હજારો લોકો પોતાનો જીવ ગુમાવે છે અને લાખો લોકો શારીરિક રીતે અપંગ બને છે. આ માનવસર્જિત આપત્તિ ને અટકાવવા માટે માર્ગ સલામતી (Road Safety) અત્યંત જરૂરી છે.

સત્ય હકીકત: માર્ગ અકસ્માતો એ કોઈ કુદરતી હોનારત નથી, પરંતુ વાહન ચાલકની કે રાહદારીની બેદરકારી, ઉતાવળ અને ટ્રાફિકના નિયમોના ભંગને કારણે થતી દુર્ઘટના છે.

2

માર્ગ અકસ્માતના મુખ્ય કારણો (Causes of Accidents)

માર્ગ અકસ્માત પાછળ મુખ્યત્વે નીચે મુજબના કારણો જવાબદાર હોય છે:

• અતિશય ઝડપ (Over-speeding): નિર્ધારિત ગતિ મર્યાદા (Speed limit) કરતાં વધુ ઝડપે વાહન ચલાવવું એ અકસ્માતનું સૌથી મોટું અને મુખ્ય કારણ છે. ઝડપ વધુ હોય ત્યારે બ્રેક મારવા છતાં વાહન કંટ્રોલમાં રહેતું નથી.
• નશાકારક પીણાંનું સેવન (Drunk Driving): આલ્કોહોલ (દારૂ) કે ડ્રગ્સનું સેવન કરીને વાહન ચલાવવાથી ડ્રાઈવરનું મગજ અને આંખો યોગ્ય રીતે કામ કરતા નથી, જેનાથી ગંભીર અકસ્માત સર્જાય છે.
• મોબાઈલ ફોનનો ઉપયોગ (Use of Mobile Phone): વાહન ચલાવતી વખતે વાત કરવી, મેસેજ ટાઈપ કરવા કે ગીતો બદલવા વગેરેથી ડ્રાઈવરનું ધ્યાન રસ્તા પરથી હટી જાય છે.
• હેલ્મેટ અને સીટબેલ્ટનો અભાવ: ટુ-વ્હીલર ચલાવતી વખતે હેલ્મેટ ન પહેરવું અને કાર ચલાવતી વખતે સીટબેલ્ટ (Seatbelt) ન બાંધવો એ અકસ્માત વખતે જીવલેણ સાબિત થાય છે.
• ખોટી દિશામાં ડ્રાઇવિંગ (Wrong Side Driving): ટૂંકો રસ્તો કાપવા માટે વન-વે (One-way) માં ખોટી દિશામાં વાહન ચલાવવું.
• ક્ષમતા કરતા વધુ વહન (Overloading): વાહનમાં તેની પાસિંગ ક્ષમતા કરતાં વધુ મુસાફરો કે માલ-સામાન ભરવો.

સલામતી મંત્ર: "Speed Thrills But Kills!" (ઝડપ મજા આપે છે પણ જીવ લે છે!)

🧠 Memory Trick (અકસ્માતના 5 કારણો યાદ રાખવા):
સૂત્ર યાદ રાખો: "ઝડપી નશો, મોબાઈલ ફસાયો, હેલ્મેટ વિના, રોંગ સાઇડ ગયો!"
ઝડપી = અતિશય ઝડપ
નશો = નશાકારક પીણાં
મોબાઈલ = મોબાઈલનો ઉપયોગ
હેલ્મેટ વિના = સુરક્ષા સાધનોનો અભાવ
રોંગ સાઇડ = ખોટી દિશા

3

ટ્રાફિક સિગ્નલોની સમજ (Traffic Signals)

[attachment_0](attachment)

ટ્રાફિકનું નિયમન કરવા અને અકસ્માતો નિવારવા માટે ચાર રસ્તા પર ટ્રાફિક સિગ્નલ (Traffic Lights) મૂકવામાં આવે છે. તેના ત્રણ રંગોનો ચોક્કસ અર્થ થાય છે:

• ૧. લાલ લાઈટ (Red Light): આ લાઈટ થાય એટલે વાહન ફરજિયાત 'થોભી જવું' (Stop) પડે છે. તે ભય અને ચેતવણીનું પ્રતીક છે. ઝીબ્રા ક્રોસિંગની પહેલાં જ વાહન ઊભું રાખવું.
• ૨. પીળી લાઈટ (Yellow Light): આ લાઈટનો અર્થ છે 'તૈયાર રહો' (Get Ready) અથવા ધીમા પડો. જો તમે ચાર રસ્તાની વચ્ચે હોવ તો સાવચેતીથી પસાર થઈ જાવ અને જો દૂર હોવ તો ઊભા રહેવાની તૈયારી કરો.
• ૩. લીલી લાઈટ (Green Light): આ લાઈટ એટલે 'આગળ વધો' (Go). રસ્તો સાફ છે અને તમે તમારું વાહન આગળ હંકારી શકો છો.

યાદ રાખો: લાલ = રોકાઓ 🛑 | પીળી = જુઓ ⚠️ | લીલી = જાઓ 🟢

4

વાહન ચાલકો માટેના નિયમો (Rules for Drivers)

માર્ગ પર સલામતી માટે વાહન ચાલકે (ડ્રાઈવરે) નીચેના નિયમોનું ચુસ્તપણે પાલન કરવું જોઈએ:

• ડાબી બાજુ હંકારો (Keep Left): ભારતમાં હંમેશા રસ્તાની ડાબી બાજુએ જ વાહન ચલાવવાનો નિયમ છે. વળાંક લેતી વખતે પણ ડાબી બાજુનું ધ્યાન રાખવું.
• ઓવરટેકિંગ (Overtaking): આગળ જતા વાહનને ઓવરટેક કરવું હોય તો હંમેશા તેની જમણી બાજુથી (Right side) જ કરવું. ક્યારેય ડાબી બાજુથી ઓવરટેક ન કરવું.
• જરૂરી દસ્તાવેજો (Documents): વાહન ચલાવતી વખતે ડ્રાઇવિંગ લાયસન્સ (Driving License), આર.સી. બુક (RC Book), વાહનનો વીમો (Insurance) અને PUC (Pollution Under Control) સર્ટિફિકેટ હંમેશા સાથે રાખવા.
• સુરક્ષા સાધનો: ટુ-વ્હીલર પર ISI માર્કાવાળું હેલ્મેટ અને ફોર-વ્હીલર (કાર) માં સીટબેલ્ટ ફરજિયાત બાંધવો.
• ઇન્ડિકેટરનો ઉપયોગ: રસ્તા પર વળાંક લેતી વખતે કે લેન બદલતી વખતે દિશા સૂચક લાઈટ (Indicators) નો ઉપયોગ અચૂક કરવો.
• હોર્નનો મર્યાદિત ઉપયોગ: હોસ્પિટલ, શાળા કે કોર્ટ જેવા 'No Honking' (શાંત) વિસ્તારોમાં હોર્ન વગાડવો નહિ.

🧠 Memory Trick (વાહન ચાલકના નિયમો):
"ડાબે ચાલો, જમણેથી ઓવરટેક, કાગળિયા રાખો પાસે ને હેલ્મેટ માથે સેટ!"

5

રાહદારીઓ માટેના નિયમો (Rules for Pedestrians)

[attachment_1](attachment)

જે લોકો પગપાળા (ચાલીને) જતા હોય તેમને રાહદારીઓ (Pedestrians) કહેવાય. તેમની સલામતી માટે પણ ખાસ નિયમો છે:

• ઝીબ્રા ક્રોસિંગ (Zebra Crossing): રસ્તો ઓળંગવા માટે હંમેશા રસ્તા પર દોરેલા સફેદ અને કાળા પટ્ટા (ઝીબ્રા ક્રોસિંગ) નો જ ઉપયોગ કરવો.
• ફૂટપાથનો ઉપયોગ (Footpath): રસ્તાની બાજુમાં આવેલી ફૂટપાથ પર જ ચાલવું. જ્યાં ફૂટપાથ ન હોય ત્યાં રસ્તાની જમણી બાજુની કિનારે ચાલવું, જેથી સામેથી આવતા વાહનો દેખાય.
• રસ્તો ક્રોસ કરતી વખતે: રસ્તો ઓળંગતા પહેલાં જમણી બાજુ જુઓ, પછી ડાબી બાજુ જુઓ અને ફરીથી જમણી બાજુ જોઈને રસ્તો સાફ હોય ત્યારે જ ક્રોસ કરો.
• ટ્રાફિક સિગ્નલનું પાલન: ચાર રસ્તા પર જ્યારે વાહનો માટે લાલ લાઈટ (થોભો) હોય અને રાહદારીઓ માટે 'લીલો માણસ' (Green Man) દેખાય ત્યારે જ રસ્તો ક્રોસ કરવો.

🎶 માર્ગ સલામતી ગીત:

"લાલ બત્તી કહે ઊભા રહો, લીલી કહે હવે જાઓ,
પીળી બત્તી કહે ધીરજ રાખો, ઉતાવળ ના બતાવો!
ડાબી બાજુ વાહન હંકારો, જમણેથી કરો પાર,
ઝીબ્રા ક્રોસિંગથી રસ્તો ઓળંગો, બચશે જીવ હજાર!
હેલ્મેટ પહેરો, બેલ્ટ બાંધો, ઘરવાળા જોતા વાટ,
ટ્રાફિક નિયમોનું પાલન કરીએ, સલામત રહે સૌ સાથ!"

સ્વ-મૂલ્યાંકન ક્વિઝ (30 પ્રશ્નો)

ઉપર આપેલી માર્ગ સલામતીની માહિતીને આધારે તમારું જ્ઞાન ચકાસો!

તમારો સ્કોર:

0

/ 30