માનવ આંખના ભાગો, કાર્ય અને દ્રષ્ટિ ખામીઓ MCQ સાથે

આ પોસ્ટ સાંભળો:

ટીપ: તમે લખાણના કોઈ પણ વાક્ય પર બે વાર (Double Click) કરીને ત્યાંથી જ સાંભળવાનું શરૂ કરી શકો છો.

માનવ આંખ અને રંગબેરંગી દુનિયા

આકૃતિ: માનવ આંખની અંતસ્થ રચના

1. માનવ આંખની રચના (Structure)

માનવ આંખ એક કેમેરા જેવી છે. તેની લેન્સ સિસ્ટમ રેટીના (નેત્રપટલ) પર પ્રતિબિંબ રચે છે.

• પારદર્શક પટલ (Cornea): આંખની આગળનો પારદર્શક ઉપસેલો ભાગ. પ્રકાશ આંખમાં અહીંથી પ્રવેશે છે અને પ્રકાશનું મહત્તમ વક્રીભવન અહીં થાય છે.
• કનીનિકા (Iris): કોર્નિયાની પાછળ આવેલો ઘેરો સ્નાયુમય પડદો. તે કીકીનું કદ નાનું-મોટું કરે છે અને આંખનો રંગ (કાળો, ભૂરો, માંજરો) નક્કી કરે છે.
• કીકી (Pupil): કનીનિકાની મધ્યમાં આવેલું છિદ્ર. તે આંખમાં પ્રવેશતા પ્રકાશની માત્રાનું નિયમન કરે છે (વધુ પ્રકાશમાં નાની, ઓછામાં મોટી).
• નેત્રમણિ (Crystalline Lens): જેલી જેવો પારદર્શક અને લવચીક બહિર્ગોળ લેન્સ. તે રેટિના પર વાસ્તવિક અને ઊલટું પ્રતિબિંબ રચે છે.
• સિલિયરી સ્નાયુઓ (Ciliary Muscles): લેન્સને પકડી રાખે છે અને તેની વક્રતા (જાડાઈ) માં ફેરફાર કરી કેન્દ્રલંબાઈ બદલે છે.
• નેત્રપટલ (Retina): આંખનો પડદો. તે પ્રકાશસંવેદી કોષો (દંડ કોષો અને શંકુ કોષો) ધરાવે છે. પ્રકાશ પડતા આ કોષો સક્રિય થઈ વિદ્યુત સંદેશા ઉત્પન્ન કરે છે.
• દ્રષ્ટિ ચેતા (Optic Nerve): વિદ્યુત સંદેશાઓને મગજ સુધી પહોંચાડે છે.

2. સમાવેશ ક્ષમતા (Power of Accommodation)

આંખના લેન્સની પોતાની કેન્દ્રલંબાઈમાં ફેરફાર કરવાની ક્ષમતાને 'સમાવેશ ક્ષમતા' કહે છે.

👉 નજીક બિંદુ: આંખ જે લઘુત્તમ અંતરે વસ્તુને સ્પષ્ટ જોઈ શકે તેને નજીક બિંદુ કહે છે. પુખ્ત વ્યક્તિ માટે તે આશરે 25 cm છે.
👉 દૂર બિંદુ: આંખ જે મહત્તમ અંતર સુધી સ્પષ્ટ જોઈ શકે તેને દૂર બિંદુ કહે છે. સામાન્ય આંખ માટે તે અનંત (Infinity) હોય છે.

3. દ્રષ્ટિની ખામીઓ અને નિવારણ

(A) લઘુદ્રષ્ટિની ખામી (Myopia)

વ્યક્તિ નજીકની વસ્તુ સ્પષ્ટ જોઈ શકે છે પણ દૂરની જોઈ શકતી નથી.

• કારણ: આંખનો ડોળો લાંબો થવો અથવા લેન્સની વક્રતા વધવી.
• પ્રતિબિંબ: નેત્રપટલની આગળ રચાય છે.
• નિવારણ: યોગ્ય પાવરવાળા અંતર્ગોળ (Concave) લેન્સના ચશ્મા.

(B) ગુરુદ્રષ્ટિની ખામી (Hypermetropia)

વ્યક્તિ દૂરની વસ્તુ સ્પષ્ટ જોઈ શકે છે પણ નજીકની જોઈ શકતી નથી.

• કારણ: આંખનો ડોળો નાનો થવો અથવા લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ વધવી.
• પ્રતિબિંબ: નેત્રપટલની પાછળ રચાય છે.
• નિવારણ: યોગ્ય પાવરવાળા બહિર્ગોળ (Convex) લેન્સના ચશ્મા.

(C) પ્રેસબાયોપિયા (Presbyopia)

ઉંમર વધવાને કારણે આંખની સમાવેશ ક્ષમતા ઘટે છે. વ્યક્તિ નજીક અને દૂર બંને જોવામાં તકલીફ અનુભવે છે. આને 'ઉંમરલાયક દ્રષ્ટિની ખામી' પણ કહે છે. નિવારણ માટે બાયફોકલ લેન્સ વપરાય છે.

સ્વ-મૂલ્યાંકન ક્વિઝ (25 પ્રશ્નો)

તમારી તૈયારી ચકાસવા માટે નીચેના પ્રશ્નોના જવાબ આપો.

તમારો સ્કોર:

0

/ 25