ધોરણ 10 ગુજરાતી જોડણીના નિયમો 30 MCQ સાથે
ગુજરાતી જોડણીના નિયમો (Spelling Rules)
1 એકાક્ષરી શબ્દો (One Letter Words)
જે શબ્દોમાં એક જ અક્ષર હોય, તેના નિયમો નીચે મુજબ છે.
| નિયમ | ઉદાહરણ (સાચી જોડણી) |
|---|---|
| એકાક્ષરી શબ્દમાં આવતો 'ઈ' કે 'ઊ' હંમેશા દીર્ઘ (મોટો) હોય છે. | ઘી, ફી, બી, સ્ત્રી, જુ, લૂ, થૂ, ભ્રૂ |
| અપવાદ: આ શબ્દોમાં હસ્વ (નાનો) આવે. | તું, હું, શું (અનુસ્વાર વાળા) |
(અપવાદ: તું, હું, શું - આમાં માથે મીંડું છે એટલે ભાર લાગે, તો નીચે નાનું પૂંછડું આવે).
2 'ય' પહેલાંની ઇ (Before 'Y')
આ સૌથી સહેલો અને સૌથી વધુ પૂછાતો નિયમ છે.
- હોશિયાર (ય પહેલાં શિ)
- દરિયો
- દુનિયા
- રેંટિયો
- કાઠિયાવાડ
3 જોડાક્ષરનો નિયમ
જોડાક્ષર (અડધો અક્ષર જોડાયેલો હોય) ત્યારે તેની આગળનો સ્વર કેવો હોય?
| નિયમ | ઉદાહરણ |
|---|---|
| જોડાક્ષરની પહેલાં આવતો ઇ કે ઉ હંમેશા હસ્વ (નાનો) હોય છે. |
શિષ્ય (ષ્ય જોડાક્ષર છે, આગળ શિ હસ્વ) પુષ્પ (ષ્પ જોડાક્ષર છે, આગળ પુ હસ્વ) જિલ્લો, લિફ્ટ, ગુસ્સો, ઉલ્લુ |
4 પ્રત્યયના નિયમો (Suffix Rules)
શબ્દની પાછળ જે પૂંછડું (પ્રત્યય) લાગે, તેના પરથી નક્કી થાય કે 'ઈ' કેવો આવશે.
| પ્રત્યય (Suffix) | નિયમ (હસ્વ/દીર્ઘ) | ઉદાહરણ (ખાસ યાદ રાખવા) |
|---|---|---|
| -ઈક (ik) | હંમેશા હસ્વ (નાનો) | સામાજિક, આર્થિક, દૈનિક, ઐતિહાસિક |
| -ઈય (iya) | હંમેશા દીર્ઘ (મોટો) | ભારતીય, રાષ્ટ્રીય, આદરણીય, સ્વર્ગીય |
| -ઈત (it) | હંમેશા હસ્વ (નાનો) | ગણિત, રચિત, પતિત |
| -ઈમા (ima) | હંમેશા હસ્વ (નાનો) | ગરિમા, મહિમા |
| -વતી / -મતી | હંમેશા દીર્ઘ (મોટો) | કળાવતી, બુદ્ધિમતી, શ્રીમતી |
"ઈય, વતી, મતી = મોટા (દીર્ઘ)."
(યાદ રાખો: "ભારત મોટો છે, એટલે ભારતીયમાં મોટો ઈ આવે.")
5 અનુસ્વારના નિયમો (Anusvar)
માથે મીંડું (અનુસ્વાર) હોય તો ઈ/ઉ કેવા આવે?
(A) તીવ્ર અનુસ્વાર (Strong Nasal)
જ્યારે મીંડું બોલતી વખતે થડકો લાગે અથવા ભાર દેવો પડે, ત્યારે હસ્વ (નાનો) સ્વર આવે.
- બિંદુ (બિન્-દુ: થડકો લાગ્યો)
- હિંદ, સિંઘ, કુંભ, સુંદર
(B) મૃદુ અનુસ્વાર (Soft Nasal)
જ્યારે મીંડું નાકમાંથી ગણગણતું હોય (લંબાય), ત્યારે દીર્ઘ (મોટો) સ્વર આવે.
- લીંબુ (લીીીં-બુ: લંબાય છે)
- ઊંટ, પીંછી, વીંટી, ભીંત
6 અક્ષરની સંખ્યાના નિયમો
ગુજરાતી (તદ્ભવ) શબ્દોમાં કેટલા અક્ષર છે તેના પરથી પણ જોડણી નક્કી થાય છે.
(A) ત્રણ અક્ષરના શબ્દો
નિયમ: જો વચ્ચેનો અક્ષર સાદો (કાના-માતર વગરનો) હોય, તો પહેલો અક્ષર દીર્ઘ (મોટો) હોય.
- ચીતલ (વચ્ચે 'ત' સાદો છે -> આગળ 'ચી' દીર્ઘ)
- દૂઝણ, શીતળ, ખેડૂત
અપવાદ: જો વચ્ચેનો અક્ષર જોડાક્ષર કે ભારવાળો હોય તો હસ્વ થઈ જાય (દા.ત. કિંમત).
(B) ચાર કે વધુ અક્ષરના શબ્દો
નિયમ: ચાર અક્ષરના શબ્દમાં પહેલો અક્ષર હંમેશા હસ્વ (નાનો) હોય.
- હિલચાલ
- ખિસકોલી
- ગુલમોહર
- નિયમિત
- ઉપજાવ
સ્વ-મૂલ્યાંકન ક્વિઝ (30 પ્રશ્નો)
નીચેના શબ્દોની સાચી જોડણી શોધો.
